Bulgaristan’ın euroya geçmesinden sonra Çekya, Macaristan, Polonya, Romanya ve İsveç para birliğini sorgulamaya başladı. Özellikle de artan jeopolitik riskler ve Rusya korkusu AB ülkelerini birbirlerine daha da yakınlaştırıyor.
Krona, son on yılda euro karşısında yüzde 20’den fazla değer kaybetti, son aylardaki kısmi toparlanma ise kırılgan tabloyu değiştirmeye yetmedi. Savaş tehdidi, kamuoyunun ve elitlerin risk algısını hızla dönüştürebiliyor; euroya soğuk bakanların bile fikirlerini yumuşatması tesadüf değil. İsveç’in yönetici sınıfı, Atlantik’in iki yakasından gelebilecek jeopolitik sarsıntılara karşı “tek para” şemsiyesi altında hareket etmenin sağlayacağı güvenliği sorguluyor.
Kendi para birimini korumak, İsveç’in Avrupa tahayyülünde uzun süredir merkezî bir ilke: Kronanın ulusal kontrolü, konjonktüre müdahale edebilmenin hayati aracı sayıldı. Danimarka gibi resmi bir “opt-out”a sahip olmasa da İsveç, 2003 referandumunda euroya net biçimde “hayır” dedi; bu sonuç, Brüksel ve Frankfurt’un dosyayı rafa kaldırmasına yol açtı.
Ancak bugün tablo farklı. Rusya’nın Ukrayna’yı işgali geleneksel tarafsızlık anlayışını sarsarak Stockholm’ü NATO’ya itti. Eşzamanlı olarak, ABD’de Donald Trump’ın öngörülmesi güç ticaret ve dış politika çizgisi, parasal egemenliğin anlamını yeniden tartışmaya açtı.
SİYASETİN GÜNDEMİ
Maliye Bakanı Elisabeth Svantesson, parlamentoda yaptığı açıklamada, eylül seçimlerinden sonra iktidarda kalmaları hâlinde Ilımlı Parti’nin euroya katılımın artı-eksilerini değerlendirmek üzere bir uzman paneli kuracağını duyurdu. Bu yaklaşım, hem teknik bir maliyet-fayda analizi hem de toplumsal meşruiyet zemini yaratmayı hedefliyor.
Riksbank son politika toplantısı sonrası, makro görünümde Aralık’tan bu yana köklü bir değişim olmadığını belirtse de “ABD’nin ticaret ve dış politikasındaki gelişmelerin” olası sonuç aralığını genişlettiğine dikkat çekti. Kurum, İsveç ekonomisinin şoklara karşı görece dayanıklı olduğunu vurgularken, hane ve şirket güveninin hızla bozulabileceği uyarısını da yaptı.
Ekonomistler, kronanın jeopolitik tırmanışlarda ani değer kayıplarına açık olduğu görüşünde. Böyle bir senaryoda Riksbank’ın fiyat istikrarını korumak için borçlanma maliyetlerini sert biçimde artırması gerekebilir. Bu da kırılgan büyümeyi uçuruma sürükleyebilir. Son on yıldaki değer kaybı ve kısmi toparlanma, para biriminin dış şoklara duyarlılığını gizleyemiyor.
KAMUOYU VE SİYASİ DENGE
Eurobarometer verileri, İsveçlilerin yalnızca yüzde 39’unun ülkenin euroya hazır olduğunu düşündüğünü gösteriyor; ancak bu oran on yıl öncesine göre 7 puan daha yüksek. Kamuoyundaki bu temkinli ısınma, uluslararası gerilimlerin kronu tehdit ettiği bir anda hızlanabilir.
Sağ popülist İsveç Demokratları’nın euro karşıtlığı, azınlık hükümetini ayakta tutan denge unsurlarından biri.
AVRUPA TABLOSU VE EMSALLER
Bulgaristan’ın Euro Bölgesi’ne katılmasıyla birlikte Çekya, Macaristan, Polonya, Romanya ve İsveç dışarıda kalan son ülkeler. Hukuken, belirli kriterleri karşılamak kaydıyla katılım yükümlülüğü sürüyor; ancak siyasi ekonomi pratikte belirleyici. Polonya örneğinde olduğu gibi, bazı ülkeler eşikleri bilinçli biçimde aşmayarak fiili gecikmeyi stratejiye dönüştürüyor. Polonya Maliye Bakanı Andrzej Domański, ülkesinin güçlü büyüme, düşük işsizlik ve artan ücret performansıyla euro alanı ortalamasından iyi durumda olduğunu savunuyor. İsveç’in daha küçük ve açık ekonomisinin benzer bir argümanı taşımakta zorlanabileceği yorumları öne çıkıyor.
UZMAN GÖRÜŞLERİ VE JEOPOLİTİK ETKİ
İktisatçı Lars Calmfors, Trump’ın zamanında Danimarka egemenliğindeki Grönland’a yönelik çıkışlarının bile İsveç kamuoyunda euro desteğini artırmış olabileceğini anımsatıyor. Calmfors, 1996’da euroya geçişin faydalarını inceleyen panelin başkanlığını yapmış bir isim olarak, Aralık’ta yayımladığı değerlendirmede bugün daha entegre ticaret, istikrar ve jeopolitik uyumun maliyetleri aştığını; bağımsız para politikasından vazgeçmenin dahi bu çerçevede rasyonel görülebileceğini savunuyor.
KAYNAK: Haber Hürriyeti
